15 წიგნი რომელიც უნდა წაიკითხო შუა საუკუნეების ევროპაზე (ქართულ ენაზე)


 „ამბავი სანახევროდაა მოყოლილი, როდესაც მას მხოლოდ ერთი ადამიანი ყვება"
საგა გრეტირ ძლიერზე, XIV .

შუა საუკუნეები ისტორიის ერთ-ერთი ყველაზე ხანგრძლივი და საინტერესო ეპოქაა, რომლის კონკრეტული მახასიათებლების, ზუსტი ქრონოლოგიური ჩარჩოების განსაზღვრა ძნელია, მაგრამ გარკვეული წარმოდგენა არსებობს, როგორც აკადემიურ წრეებში, ისე ფართო საზოგადოებაში. შუა საუკუნეები ასოცირდება რაინდებთან, საეკლესიო ორდენებთან, გოთიკურ ტაძრებთან, ციხესიმაგრეებთან, პერგამენტზე დაწერილ, ძველ წიგნებთან და მინიატურებთან, ინკვიზიციასთან, ალქიმიკოსებთან... ეს ყველაფერი პოპულარულია და დიდ ინტერესს იწვევს, რაც კარგად ჩანს პოპულარულ კულტურაში - მხატვრულ ლიტერატურაში, კინემატოგრაფიაში, მხატვრობაში და .. სულ მარტივი მაგალითი რომ ავიღოთ, ყველასთვის ცნობილი, პოპულარული წიგნების სერიაცეცხლისა და ყინულის სიმღერა" (The Song of Ice and Fire) და მის მიხედვით გადაღებული სერიალი Game of Thrones, ან თუნდაც, ... ტოლკინის ტრილოგიაბეჭდების მბრძანებელი"(The Lord of the Rings) და ამავე სახელით გადაღებული ფილმები, მთლიანად დაფუძნებულია ევროპის შუა საუკუნოვან ცივილიზაციაზე, კულტურაზე.

ნიკა ხოფერიას საჯარო ლექცია „ბრძოლა პეტრასათვის (535-551)"



 29 ნოემბერს, 18:00-ზე საქართველოს ეროვნულ არქივში (მის. ვაჟა-ფშაველას #1) საჯარო ლექციას თემაზე: „ბრძოლა პეტრასთვის (535-551 წწ.) და გვიანანტიკური ხანის საალყო ხელოვნება“, წაიკითხავს ნიკა ხოფერია.

ლაზიკის (ეგრისის) ომი ბიზანტიის იმპერიასა და სასანურ სპარსეთს შორის გვიანანტიკური ხანის სამხრეთ კავკასიის ისტორიაში ყველაზე მასშტაბური ისტორიული მოვლენაა. ლაზიკის ომი 21 წელიწადი გაგრძელდა და ის ძირითადად ლაზიკის სამეფოში, თანამედროვე დასავლეთ საქართველოს ტერიტორიაზე მიმდინარეობდა. ომში მონაწილეობა მიიღო მრავალმა ბიზანტიელმა და ირანელმა მხედართმთავარმა და გაიმართა სხვადასხვა კატეგორიის ბრძოლა: საალყო თუ საველე, შესაბამისად, ლაზიკის ომი სამხედრო ისტორიკოსებისთვის საინტერესო მასალას იძლევა. ლაზიკის ომის ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი ბრძოლა გაიმართა ციხე-ქალაქ პეტრას გარშემო. პეტრა ლაზიკაში ბიზანტიელთა სტრატეგიული, ეკონომიკური და პოლიტიკური ცენტრი და ლაზიკის გასაღები იყო. ლაზიკის ომში გამართულ ბრძოლებს შორის, პეტრას გამორჩეული ადგილი უჭირავს არა მხოლოდ მისი ხანგრძლივობით, არამედ საბრძოლო მოქმედებათა სიმძაფრითა და საალყო მეთოდთა მრავალფეროვნებით. ლექციაში მიმოხილული იქნება ციხე-ქალაქ პეტრას სტრატეგიული მნიშვნელობა, ეკონომიკური ფუნქცია, დაარსების ისტორია და გვიანანტიკური სამხედრო-საალყო ხელოვნება პეტრას ალყის მიხედვით. დასწრება თავისუფალია

„საქმენი რომაელთა" - ამბები XIII საუკუნის ევროპიდან


Gesta Romanorum „საქმენი რომაელთა", XIII-XIV საუკუნეებში, ევროპული მონასტრების კედლებს მიღმა შექმნილი „საერო" საკითხავი ამბების კრებულია. ის შუა საუკუნეების ადამიანთა ცოდნას, მიდრეკილებებს, ინტერესებს, აზროვნებას, თვალსაწიერს კარგად ასახავს.

კეისარი - კომენტარები გალიის ომის შესახებ


გაიუს იულიუს კეისრის ცნობილი თხზულების („კომენტარები გალიის ომის შესახებ" - Comentarii de Bello Gallico) პირველი ორი წიგნის სამეცნიერო თარგმანი (ლათინური ენიდან) მზადაა. 

კეისრის „კომენტარები გალიის ომის შესახებ" მოიცავს როგორც გალიის დაპყრობას ძვ.წ. 58-50 წლებში, ასევე კამპანიას ბრიტანეთსა და გერმანიაში და მნიშვნელოვან ცნობებს გვაწვდის იმ დროისათვის რომაული სამყაროსათვის ნაკლებად ნაცნობი ამ ორი მხარის შესახებ. პირველ ორ წიგნში, რომელიც ჩვენ გამოცემაშია შესული, განხილულია სამი მასშტაბური მოვლენა - ჰელვეტების გადასახლება და რომთან დაპირისპირება, ბრძოლა სვებების მეფე არიოვისტუსთან და ომი ბელგებთან. მიუხედავად იმისა, რომ ადრიან გოლსვორთი, კეისრის ბიოგრაფიისა და რომის ისტორიის ცნობილი მკვლევარი აღნიშნავს, რომ კეისრის თხზულება წარმოადგენს ელეგანტურად მარტივ და გრამატიკულად გამართულ პროზას, მისი თარგმანი საკმაოდ დიდ ძალისხმევას მოითხოვს, რასაც, ვფიქრობ მთარგმნელმა (თედი ყარალაშვილი) კარგად გაართვა თავი. წიგნს თან ახლავს შესავალი (ავტორი ნიკა ხოფერია), სადაც მიმოხილულია ისტორიოგრაფია, ნაშრომის მნიშვნელობა და თარგმანის თავისებურებები. ტექსტი შევსებულია სამეცნიერო კომენტარებით. დაკაბადონებასა და გამოსაცემად მომზადებაში დახმარებისათვის მადლობას ვუხდით გივი ბერძენიშვილს. 

ერთიანობაში, კეისრის „კომენტარები გალიის ომის შესახებ" და ასევე მისივე „სამოქალაქო ომის კომენტარები" ძალიან ვრცელია, ბევრ მუშაობას მოითხოვს. იგეგმება დანარჩენი წიგნების მომზადებაც კლასიკური ფილოლოგიის სტუდენტებთან და მეცნიერ-თანამშრომლებთან ერთად და იმედი მაქვს, ახლო მომავალში, ქართულ ენაზე სრულად ვიხილავთ ანტიკური ხანის ლიტერატურის ამ ერთ-ერთ ყველაზე შესანიშნავ თხზულებას.

ტექნიკური დეტალების შესახებ გეტყვით, რომ წიგნი წარმოადგენს სამეცნიერო გამოცემას, არის მცირეტირაჟიანი  (მაღაზიებში არ გაიყიდება ნაბეჭდი ვერსია), ამიტომ შეძენა შეგეძლებათ ელექტრონულ ფორმატში და მის წაკითხვას შეძლებთ კომპიუტერით, პლანშეტით, კინდლით თუ ნებისმიერი სმარტფონით.


შეძენა


ლიპარიტ ბაღვაში და თურქულ-ბიზანტიური დიპლომატიური ურთიერთობის დასაწყისი

1048 წელს, ბასიანის მხარეში, კაპუტრუს ციხესთან, გაიმართა ბრძოლა ბიზანტიელებსა და თურქ-სელჩუკებს შორის. თურქ-სელჩუკებმა მოხერხებული დრო შეარჩიეს ბიზანტიის სომხური სამფლობელოების დასალაშქრად. ამ დროს ბიზანტიის ძირითადი სამხედრო ძალები სომხეთიდან იყო გაწვეული ლეონთი თორნიკის აჯანყების ჩასახშობად. შესაბამისად, კაპუტრუს ციხესთან ბრძოლაში გამარჯვება სელჩუკებს დარჩათ. მათმა სარდალმა, თოღრულ-ბეგის ძმამ (დედით), იბრაჰიმ ინალმა, მრავალ ბიზანტიელ პატრიკიოსთან ერთად, ტყვედ იგდო ბიზანტიის იმპერიის ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი მოკავშირე სელჩუკებთან ბრძოლაში, კლდეკარის ერისთავი ლიპარიტ ბაღვაში. ლიპარიტი შეეცადა თავი გამოესყიდა, მაგრამ ასეთი ძლიერი ფეოდალის და ბიზანტიელთა მოკავშირის დათმობა იბრაჰიმ ინალს არ სურდა. მან ლიპარიტი სულთან თოღრულ-ბეგს წარუდგინა. 

ავგუსტუსი: იმპერატორთა ეპოქის დასაწყისი რომში


ავგუსტუსი იანუსს წარმოადგენს რომის რესპუბლიკასა და იმპერიას შორის. ის არის ორივე - კულიმნაცია ძველი წყობისა, უკანასკნელი ყოვლისშემძლე მხედართმთავრების რიგიდან და ამავე დროს, ახალი წყობის დამამკვიდრებელი. მან წარმატებით ჩამოაყალიბა მმართველობის ახალი ტიპი, რაც ნაწილობრივ იმის დამსახურებაც იყო, რომ ძალაუფლებას ნახევარი საუკუნე ინარჩუნებდა და სიცოცხლე საკუთარ საწოლში დაასრულა. ის ასევე შორსმჭვრეტელი პოლიტიკოსიც იყო, რომელიც აცნობიერებდა საჭიროებას თავისი ძალის ტრადიციული, რესპუბლიკური წესწყობილების საფარველქვეშ დატოვებისა. ავგუსტუსს არ გადაურჩენია რომის რესპუბლიკური წყობილება და არც მის ერთპიროვნულ მმართველობას შეიძლებოდა მისალმებოდა სენატი, მაგრამ ავგუსტუსმა აღადგინა წესრიგი სამოქალაქო ომების მთელი კასკადის შემდეგ და ჩვეულებრივი რომაელებისათვის კეთილდღეობის მომტანად ითვლებოდა. გმირი იყო ის თუ ანტიგმირი, მეტად რთული შეკითხვაა საპასუხოდ. 

პოდკასტი „საუბრები ნაპოლეონზე"





















წარმოგიდგენთ პირველ ქართულ პოდკასტს ნაპოლეონის ეპოქის შესახებ!
პოდკასტისაუბრები ნაპოლეონზე" შეეხება ნაპოლეონის ეპოქას, რომელიც მოიცავს ერას XVIII საუკუნის მეორე ნახევრიდან XIX საუკუნის ოცდაათიან წლებამდე და ერთ-ერთი გარდამტეხ ისტორიულ პერიოდს წარმოადგენს არა მხოლოდ ევროპის, არამედ ზოგადად, მსოფლიოს ისტორიაში. მიმოხილული იქნება დიდი პოლიტიკური და სამხედრო მოღვაწის, საფრანგეთის იმპერატორის ნაპოლეონის ცხოვრება და მოღვაწეობა მისი დაბადებიდან სიკვდილამდე, ასევე, ეპოქის სხვა გამორჩეული პიროვნებები და განსაკუთრებულად აღსანიშნავი ისტორიული მოვლენები. პოდკასტს გაუძღვებიან ლუიზანას უნივერსიტეტის პროფესორი, ნაპოლეონის ეპოქის მკვლევარი ალექსანდრე მიქაბერიძე და ახალგაზრდა ისტორიკოსი ნიკა ხოფერია.

პოდკასტს შეგიძლიათ მოუსმინოთ აქ: 















i-Tunes-ზე მოსასმენად გადადით ლინკზე

იესო ნავეს ძე: ბიბლიური ქანაანის დაპყრობა

იესო ნავეს ძე (იეხოშუა ბინ ნუნი) ებრაელთა ბიბლიურ ისტორიაში ერთ-ერთი ყველაზე გამორჩეული სამხედრო მეთაური იყო, რომელმაც განსაკუთრებით მნიშვნელოვანი როლი შეასრულა ეგვიპტიდან გამოსვლის შემდეგ, ქანაანის დაპყრობაში. მისი მოღვაწეობა ძველი აღთქმის მეექვსე წიგნში „იესო ნავეს ძეშია" აღწერილი.

შეშონქი, ტაჰარქა და ნეხო: ეგვიპტის ბრძოლა უწინდელი ძლიერების აღსადგენად

XVIII-XIX დინასტიების მმართველობის (ძვ.წ. XVI-XII სს.) შემდეგ, მეორე ათასწლეულის დასასრულს, ეგვიპტის ძლიერი სამეფო დასუსტდა და შინაომებში გართული ქვეყანას ლიბიელები და ნუბიელები დაეუფლნენ და თავიანთი სამეფო დინასტიები შექმნეს, რომელთაგან ეგვიპტემ გათავისუფლება ასწლეულების შემდეგ შეძლო, მაგრამ ამის შემდეგ ახლო აღმოსავლეთის ძლიერ იმპერიებთან - ასურეთთან და ბაბილონთან მოუხდა ბრძოლა. ამ პერიოდის - ძვ.წ. X-ძვ.წ. VII საუკუნეების - სამი ყველაზე გამორჩეული ფარაონი იყო შეშონქ I ლიბიური დინასტიიდან (XXII, იგივე ბუბასტისის დინასტია, ძვ.წ. X-VIII სს.), ტაჰარქა ნუბიური დინასტიიდან (XXV, იგივე ქუშის დინასტია, ძვ.წ. VIII-VII სს.) და ეგვიპტელი ნეხო II (XXVI დინასტია, ძვ.წ. VII-VI სს.).

როუზმერი სატკლიფის „ვერცხლის ტოტი"


როუზმერი სატკლიფის „ვერცხლის ტოტი" მეორე წიგნია „მეცხრე ლეგიონის არწივის" შესახებ წიგნების სერიიდან. მოქმედება III საუკუნის ბრიტანეთში ხდება, მარკუს ფლავიუს აკვილას ადრიანეს კედელს მიღმა მოგზაურობასა და დაკარგული IX ლეგიონის არწივის კალედონიელებისათვის მოპარვისა და კალევა ატრებატუმში წამოღებიდან 150 წელზე მეტი ხნის შემდეგ.

როუზმერი სატკლიფის „მეცხრე ლეგიონის არწივი"

დიდი ხანია მინდოდა ამ წიგნის წაკითხვა და ბოლო-ბოლო მივადექი ბერნარდ კორნუელის, კონ იგულდენის, საიმონ სკეროუსა და ისტორიული ჟანრის სხვა ავტორთა წაკითხვის შემდეგ. ძალიან საინტერესო და კარგი საკითხავია. ბევრად უკეთესია ვიდრე ამ წიგნის მიხედვით 2010 წელს გადაღებული ფილმი ცენტურიონი (Centurion) და მისი სიქველი „The Eagle". რომაული პერიოდის ბრიტანეთი სწორედ ასეთი ავტორების შემოქმედებით იქცა განსაკუთრებულად საინტერესო, მისტიკურ, საიდუმლოებებით მოცულ ადგილად, რომელზეც ამის შემდეგ მრავალი სამეცნიერო თუ მხატვრული ნაწარმოები დაიწერა და ფილმები შეიქმნა. 

Ludus Latrunculorum - რომაული ტაქტიკური სამაგიდო თამაში

ბლოგის მკითხველებს ალბათ გახსოვთ, რამდენიმე თვის წინ სკანდინავიური ტაქტიკურ-სტრატეგიული სამაგიდო თამაშის Hnefatafl-ს ანუ „მეფის მაგიდის" რეკონსტრუქცია გავაკეთე და მისი წესების შესახებ პოსტიც შემოგთავაზეთ. ამჯერად რომაულ თამაშ Ludus Latrunculorum-ს (შემოკლებით, Latrunculi ან Latrones) მოკლე ისტორიას, თამაშის ძირითად წესებს განვიხილავ და მის რეკონსტრუქციას გავაკეთებ. 

შუა საუკუნეების სიმბოლური ისტორიიდან: დათვის ჩამოგდება და ლომის გამეფება

დასავლეთ ევროპის მასშტაბებში განსაკუთრებული მნიშვნელობა აქვს გერმანულ-კელტური ევროპის განსხვავებას, სადაც ცხოველთა მეფე დათვია, ლათინურისაგან, სადაც ამ როლს ლომი ასრულებს. მხოლოდ 1000 წლის შემდეგ გახდა ლომი ყველგან უპირატესი დათვზე, გადამწყვეტ გამარჯვებას კი XII საუკუნეში მიაღწია, უმთავრესად ეკლესიის პოზიციის წყალობით.

პოპულარული მითი ავსტრიის არმიის თვითგანადგურების შესახებ - უცნაური „ბრძოლა" კარანსებეშთან, 1788 წ.


1788 წლის, ავსტრო-ოსმალური ომის ერთ-ერთ ბრძოლაზე, კარანსებეშთან, მეტად უცნაური ისტორია არსებობს. ყველაფერი დაიწყო იმით, რომ ავსტრიის იმპერატორი იოსებ II ჩაერთო რუსეთ-ოსმალეთის ომში თავისი მოკავშირის, რუსეთის მხარეს და ჯარები ოსმალეთთან საომრად გადაისროლა რუმინეთში. რთულია ვიმსჯელოთ რამდენად რეალურია ეს ისტორია, შეიძლება დიდწილად გამოგონილია ან მცირე მასშტაბის მსგავსი ამბავია გაბუქებული, რადგან მისი თანამედროვე წყაროები ამის შესახებ არაფერს გვატყობინებენ და ამბავი ძირითადად XIX საუკუნის შუა პერიოდშია გავრცელებული. თუმცა, საინტერესო და სახალისო ამბავია, რომელიც ფართოდაა გავრცელებული.

დრაკონის ორდენის ჩამოყალიბება, მიზნები და ცნობილი წევრები

XV საუკუნის დასაწყისში, როდესაც ჯვაროსნული ომების ეპოქიდან მხოლოდ ორი ძლიერი გაერთიანება - წმინდა იოანესა და ტევტონ რაინდთა ორდენები იყო შემორჩენილი, აღმოსავლეთ ევროპის მონარქებმა დაიწყეს ფიქრი როგორ შეეჩერებინათ მუსლიმ თურქთა ექსპანსია ბალკანეთის ნახევარკუნძულზე და მათი სწრაფვა ცენტრალური ევროპისაკენ. ოსმალები, რომლებიც თემურლენგთან ბრძოლაში დამარცხების შემდეგ, რამდენიმე წლით, იძულებულები გახდნენ შეეწყვიტათ შეტევა ბალკანეთის ნახევარკუნძულის დასაპყრობად, კვლავ ძალებს იკრებდნენ ბიზანტიისათვის საბოლოო დარტყმის მისაყენებლად. 

სუნ ბინი და მისი „ომის ხელოვნება"


სუნ ბინი (ძვ.წ. IV ს.), სამეფოთა ომის ხანის (ძვ.წ. 403-221 წწ.) სახელწოდებით განსაზღვრულ პერიოდში მოღვაწე ცნობილი ჩინელი სტრატეგოსი და სამხედრო თეორეტიკოსი, „ომის ხელოვნების" ავტორის, ცნობილი ჩინელი მხედართმთავრის, სუნ ძის შთამომავალი იყო. 1972 წლის არქეოლოგიური გათხრებისას აღმოაჩინეს ბამბუკის ფირფიტები, რომლებზეც ძვ.წ. II-I საუკუნეების პერიოდის სხვადასხვა ტექსტები იყო, მათ შორის სუნ ბინის „ომის ხელოვნება", რომელიც 2000 წლის განმავლობაში დაკარგულად ითვლებოდა. სუნ ბინი სუნ ბინის სამხედრო ტრაქტატი მნიშვნელოვნად აღემატება ზომით თავისი ცნობილი წინამორბედის სუნ ძისას და იყოფა ორ ნაწილად.

ფორტიფიკაციები და საალყო საქმე გვიანანტიკურ ხანაში


„ფორტიფიკაციები და საალყო საქმე ციხესიმაგრე არის არა მხოლოდ დაცული ადგილი, არამედ აქტიური თავდაცვითი სტრატეგიული ცენტრი, სადაც გარნიზონი დაცულია მოულოდნელი თავდასხმისა და მტრის ჭარბი ძალების შემოტევისგან. ეს არის ბაზა, საიდანაც შეუძლიათ დაამყარონ სამხედრო კონტროლი ინტერესის არეალში,"
ჯონ კიგანი

„ომის ხელოვნების უმაღლესი გამოვლინება მტრის გეგმებზე თავდასხმაა; ამას მოსდევს მის კავშირებზე თავდასხმა; შემდეგია მის არმიაზე თავდასხმა; და უმდაბლესი გამოვლინებაა მის გამაგრებულ ქალაქებზე თავდასხმა."
სუნ-ძი

ანტიკური ხანა, განსაკუთრებით კი შუა საუკუნეები, ფორტიფიკაციებისა და საალყო ბრძოლების პერიოდია. ამ დროს ჰქონდა თავდაცვითი ტიპის არქიტექტურას განსაკუთრებული მნიშვნელობა და ამას მოხერხებულად იყენებდნენ მეფეები და ფეოდალები, რომლებიც თავიანთი ძალაუფლების გასამყარებლად და სამფლობელოების დასაცავად ქვისა თუ ხის, მიწაყრილითა და თხრილით გარშემორტყმულ, საფორტიფიკაციო ნაგებობებს აშენებდნენ.

კონდოტიერები: ომის მეთოდები რენესანსულ იტალიაში (XIV-XV სს.)

„იტალიის დამხობა მხოლოდ იმით აიხსნება, რომ ამდენი წლის მანძილზე, მისი სამხედრო ძლიერება მარტოოდენ დაქირავებულთა რაზმებს ემყარებოდა."
ნიკოლო მაკიაველი (1) 

გვიანი შუა საუკუნეების პერიოდის იტალია პოლიტიკურად დაქუცმაცებული ქვეყანა იყო, რომელშიც მრავალი ცალკეული ქალაქ-სახელმწიფო თუ სამეფო არსებობდა, თუმცა მათ მრავალი საერთო ნიშანი გააჩნდათ. „რეგიონს ერთგვაროვანი კულტურული სივრცე გააჩნდა რომის იმპერიის ნგრევის დასასრულიდან. რომაული კათოლიციზმი დომინანტი იყო. რელიგია და სამართალი რომაული სისტემიდან მიიღეს, საერთო ხელოვნება და კულტურა კი მთელ ნახევარკუნძულს აერთიანებდა. იტალიური ენა, რომელიც ლათინურიდან წარმოსდგებოდა, VII საუკუნიდან გამოიყენებოდა, XII საუკუნის სიცილიური სკოლის პოეტები კი უკვე ისეთი იტალიურით წერდნენ, რომლის გაგება დღეს თავისუფლადაა შესაძლებელი. მოკლედ რომ ვთქვათ, ყველა ამ მსგავსებისდა მიუხედავად, იტალიას პოლიტიკური ერთიანობა არ ჰქონდა" (2).

ბრძოლა მდინარე ცხენისწყალთან, 550 წ.


მდინარე ჰიპისთან ანუ ცხენისწყალთან ბრძოლა ლაზიკის ომის ერთ-ერთი ყველაზე მასშტაბური და მნიშვნელოვანი სამხედრო დაპირისპირება იყო, რომელმაც ხელი შეუშალა სასანური სპარსეთის შაჰს ხოსრო I-ს, დახმარებოდა ალყაშემორტყმულ პეტრას გარნიზონს დამატებითი შენაერთებით და ასევე დროებით განამტკიცა ბიზანტიელთა პოზიციები ლაზიკაში. ბრძოლა მნიშვნელოვანია იმითაც, რომ ის საველეა და არა საალყო. ლაზიკის ომში კი ძირითადად სწორედ საალყო მოქმედებები მიმდინარეობდა, ციხესიმაგრეებისა და გამაგრებული ქალაქების გარშემო. საველე ბრძოლას განსაკუთრებული სპეციფიკა გააჩნია და ცხენისწყალთან ბრძოლაში გვიანანტიკურ ხანაში გავრცელებული სხვადასხვა ტაქტიკური ხერხი გამოვლინდა.(სტატიის ტექსტი წარმოადგენს შემოკლებულ და სამეცნიერო-პოპულარულ ენაზე გადაწყობილ ვარიანტს ჩემი სამეცნიერო სტატიისა (ლაზურ-ბიზანტიური ფალანგა მდინარე ცხენისწყალთან ბრძოლაში (550 წ.), რომელიც დაიბეჭდა საისტორიო კრებულის V ტომში).

საბრძოლო ეტლები ანტიკურ ბრიტანეთში


რომის იმპერიის დამპყრობლური ომების განმავლობაში, რომაელ ლეგიონერებს ერთმანეთისგან განსხვავებულ მოწინააღმდეგეებთან მოუწიათ დაპირისპირება: კართაგენელთა და სელევკიდთა სპილოები, ბერძენი ჰოპლიტები, პართიული კატაფრაქტები, სარმატი და ალანი ცხენოსან-მოისრები. მათ რიგებში ბრიტანელი კელტების საბრძოლო ეტლებიც შეიძლება მოვიხსენიოთ. წინამდებარე სტატიაში სწორედ კუნძულელთა საბრძოლო ეტლებზე ვისაუბრებთ.