მებრძოლი ქალები შუა საუკუნეების ისტორიაში

ჟანა დ'არკის გარდა, რომელიც  ყველაზე ცნობილი მეომარი ქალია ისტორიაში, შუა საუკუნეებში სხვა ბევრი მაგალითიც გვაქვს, როდესაც ქალები იარაღით ხელში იბრძოდნენ და მეთაურობდნენ არმიებს. აქ წარმოდგენილია რამდენიმე გამორჩეული მათგანი. (სურათზე - კატერინ ვინიკი მებრძოლი ქალის ლაგერტას როლში History Channel-ს სერიალიდან Vikings).

10 უცნაური სიკვდილის შემთხვევა შუა საუკუნეებში

ამ პოსტში მოცემულია შუა საუკუნეების პერიოდში მოღვაწე ცნობილი მეფეების, იმპერატორებისა და მთავრების მოულოდნელი და უცნაური სიკვდილის შემთხვევები.

დათო ტურაშვილის „ტყეების მეფე" ანუ როგორ არ უნდა დავწეროთ ისტორიული რომანი


მინდა წარმოგიდგინოთ ჩემი რეცენზია დათო ტურაშვილის „ტყეების მეფეზე". რომანზე, რომლისგანაც უფრო მეტს მოველოდი და რომელმაც იმედები გამიცრუა მე როგორც მკითხველს და როგორც ისტორიკოსს და ასევე საზოგადოების იმ ნაწილს, რომელიც მეტნაკლებად გარკვეულია ისტორიული რომანის სპეციფიკაში და ასევე დაინტერესებულია ისტორიით. 
P.S. გაინტერესებთ რატომ ჩავსვი რობერტ ბარათეონის სურათი პოსტში? წაიკითხეთ რეცენზია.  

ყველაზე „ბოროტი" მმართველები შუა საუკუნეების ევროპაში

შუა საუკუნეების პერიოდში მოღვაწე ამ მმართველებმა დაიმსახურეს მათთვის წოდებული სახელები „ცუდის", „ბოროტისა" და „წყეულისა". შუა საუკუნეების განმავლობაში ბევრი ასეთი მეფე თუ იმპერატორი იყო, ამ სიაში წარმოდგენილია ექვსი მათგანი, რომლებიც საკუთარ ოჯახის წევრებსაც კი დაუნდობლად უსწორდებოდნენ და რომელთა მიმართ შიში და სიძულვილი მათსავე თანამედროვე წყაროებში იკითხება. 

შუა საუკუნეების საალყო მანქანები: კონრად კაიზერის Bellifortis


შუა საუკუნოვანი საალყო ინჟინერიის წიგნებიდან ერთ-ერთი ყველაზე შთამბეჭდავი და საინტერესო არის კონრად კაიზერის Bellifortis. გერმანელი კონრად კაიზერი, რომელიც 1366 წელს დაიბადა აიხშტეტში, ფიზიკოსი და სამხედრო ინჟინერი იყო. იგი მოღვაწეობდა ქალაქ პადუაში, სანამ შეუერთდებოდა ჯვაროსნულ ლაშქრობას, რომელიც 1396 წელს, ნიკოპოლისთან ბრძოლაში მძიმე მარცხით დასრულდა. კაიზერი ამაში სიგიზმუნდს, საღვთო რომის იმპერატორს ადანაშაულებდა. ნიჭიერმა ინჟინერმა სიგიზმუნდის ძმასთან, ჩეხეთის მეფე ვაცლავთან დაიწყო მუშაობა, მაგრამ როდესაც სიგიზმუნდმა ვაცლავი ჩამოაგდო, თავისთვის საძულველი კაიზერი ერთ-ერთ მთიან ჩეხურ ქალაქში გადაასახლა. სწორედ ამ პერიოდში 1402-1405 წლებში დაწერა მან Bellifortis  - წიგნი საალყო ინჟინერიის შესახებ. მას გაუმართლა, რომ იმ ქალაქში, სადაც გადასახლებული იყო, მოხვდნენ მოგზაური გერმანელი მხატვრები, რომლებიც კონრადმა დაიქირავა და თავისი ნაშრომისთვის ილუსტრაციები დაახატინა. კაიზერი 1405 წელს გარდაიცვალა ისე, რომ ვერ მოასწრო Bellifortis-ს ბოლომდე დასრულება, თუმცა მანამდე საკმაოდ დიდ მასალას მოუყარა თავი და შემდგომში მისი წიგნი საალყო ინჟინერიის ერთ-ერთ საუკეთესო სახელმძღვანელოდ იქცა.

კარლოს XII და მისი სამხედრო კამპანიები (1697-1718)


კარლოს XII (Carolus Rex) იყო შვედეთის მეფე 1697-1718 წლებში, პფალც-ცვეიბრუკენების დინასტიიდან. იგი დაიბადა 1682 წლის 30 ნოემბერს, შვედეთის სამეფო რეზიდენცია ტრე-კრონორში. როდესაც მისი მამა კარლოს XI გარდაიცვალა, პრინცი მხოლოდ 15 წლის იყო. სამი წლის შემდეგ მან გრძელვადიანი საომარი კამპანია წამოიწყო, რათა შვედეთის სამეფო, ჩრდილოეთ ევროპაში, დომინანტ სახელმწიფოდ ექცია. კარლოს XII-ის ახალგაზრდულმა, ავანტურისტულმა პოლიტიკამ, საბაბი მისცა მეზობელ სახელმწიფოებს, წამოეწყოთ საომარი მოქმედებები შვედური პრიბალტიკის (1)  წინააღმდეგ. 1700 წელს შეიქმნა ანტი-შვედური კოალიცია, რომელშიც გაერთიანდნენ დანიის, ნორვეგიის, პოლონეთის, საქსონიისა და რუსეთის სამეფოები. მაგრამ 18 წლის კარლოს XII იმაზე მეტად გამჭრიახი აღმოჩნდა, ვიდრე ამას მისი ხანდაზმული ოპონენტები წარმოიდგენდნენ. მან მალე დაანახა მათ თავისი შესაძლებლობები.

ინგლისის 10 ცნობილი შუასაუკუნოვანი ციხესიმაგრე


დიდი ბრიტანეთის კუნძულები შუა საუკუნოვანი ციხესიმაგრეებითაა მოფენილი და შესანიშნავ სანახაობას ჰპირდება მედიევისტებსა და ზოგადად ისტორიის მოყვარულებს. ამ ათეულში მოცემულია ისეთი ციხესიმაგრეები, რომლებიც ჯერ კიდევ შუა საუკუნეებში აშენდა და კარგად არის შემორჩენილი. ასევე ეს ციხესიმაგრები წლის ყველა დროს ღიაა ტურისტებისთვის და მათ თავისუფლად შეუძლიათ ყველა მათგანის დათვალიერება.

საფრანგეთის 10 ცნობილი შუასაუკუნოვანი ციხესიმაგრე


საფრანგეთში ასობით ციხესიმაგრეა, რომელთა დიდი ნაწილი შუა საუკუნეების პერიოდშია აგებული. რომელია მათ შორის გამორჩეული? აქ წარმოდგენილია საფრანგეთის ათი ცნობილი ციხესიმაგრის სია - მათი, რომელთაც შეინარჩუნეს შუა საუკუნეების არქიტექტურული სტილი და ეპოქის ატმოსფერო დღემდე ახასიათებთ. რათქმაუნდა, საფრანგეთის ციხესიმაგრებზე ათობით ასეთი სია გაკეთდება, მაგრამ ჩვენი აზრით მოცემული ციხეები საუკეთესოა შუა საუკუნოვანი საფრანგეთის ისტორიული გარემოს წარმოსადგენად.

წერილები 1812 წლის დიდი ომიდან


ნაწყვეტები წერილებიდან, რომლებიც ნაპოლეონის არმიის ოფიცრებმა გაგზავნეს რუსეთიდან საფრანგეთში 1812 წლის კამპანიის დროს (თარგმანი და კომენტარები - ნიკა ხოფერია) 
ეს წერილები (1) შეიცავდა 1812 წლის კამპანიის მრავალ მნიშვნელოვან ცნობას, ოფიცრების მიერ თავიანთი ცოლებისა და ნათესავებისთვის გაგზავნილს, მაგრამ მათი მიწოდება შეაფერხეს, რადგან თვლიდნენ, რომ უარყოფით რეაქციას გამოიწვევდა საფრანგეთში, ნაპოლეონს კი არ სურდა რუსეთის მარცხიანი ლაშქრობის შესახებ ბევრი დეტალები გახმაურებულიყო.(2) თუმცა ამის მიზეზი ხშირ შემთხვევაში ფოსტაში არსებული პრობლემებიც იყო, განსაკუთრებით ლაშქრობის მეორე ნაწილში. როდესაც ნაპოლეონმა დატოვა რუსეთი, ოქტომბერსა და ნოემბერში დაწერილი წერილების  უმეტესობა ჯერ კიდევ პოლონეთში იქნებოდა. 

დრაკულას საფლავის შესახებ

ვლადისლაუს III დრაგულია (Wladislaus Dragwlya) იყო ვალახიის მთავარი 1448-1476 წლებში. მას სისხლისმსმელი, სასტიკი ადამიანის რეპუტაცია ჰქონდა. ვალახიის ეს დაუნდობელი მთავარი შემდეგში ცნობილი პერსონაჟის, დრაკულას პროტოტიპი გახდა.

15 გავრცელებული მითი შუა საუკუნეების შესახებ


ამ პოსტში მინდა წარმოგიდგინოთ რამდენიმე გავრცელებული აზრი შუა საუკუნეების ევროპაზე (V - XV ს.), რომელიც სიმართლეს არ შეესაბამება ან მხოლოდ ნაწილობრივ ასახავს იმ პერიოდის რეალობას. 

ხაზარებს იუდაიზმი არ მიუღიათ: ისტორიული მიგნებები


ჩრდილოეთ კავკასიაში მოსახლე მომთაბარე ხაზართა ისტორია მჭიდროდაა დაკავშირებული საქართველოს ისტორიასთან. VII-IX საუკუნეებში ხაზარები იყვნენ არაბი დამპყრობლების მთავარი მოწინააღმდეგეები კავკასიაში და კასპიის ზღვის აღმოსავლეთ სანაპიროებზე, უფრო ადრე იბრძოდნენ სასანიანი ირანი მეფეების წინააღმდეგაც და იყვნენ ბიზანტიის იმპერიის მოკავშირეები, როდესაც იმპერატორი ჰერაკლე ქართლში შემოიჭრა და თბილისს ალყა შემოარტყა ხაზართა ხაკან ჯიბღუსთან ერთად, თუმცა ვერ აიღო და მეორე წელს ხაზარებმა შათის მეთაურობით დამოუკიდებლად გაართვეს თავი კავკასიის ამ ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი ქალაქის დაკავებას. ასევე ცნობილი ისტორიაა 764 წელს ხაზართა მიერ ქართლის კიდევ ერთი დალაშქვრა და ერისმთავარისა და მისი ასულის ტყვედ წაყვანა. დიდი ხნის განმავლობაში მიაჩნდათ რომ ხაზარები იყვნენ იუდაიზმის მიმდევრები, თუმცა ბოლო დროინდელმა კვლევამ, რომელიც პროფესორმა შალომ სტამპფერმა ჩაატარა, ცხადყო რომ ხაზარების მიერ იუდაიზმის მიღება უბრალოდ მითია. ამის შესახებ მან გამოაქვეყნა თავისი ნარკვევი -  Shaul Stampfer; "Did the Khazars Convert to Judaism?", Jewish Social Studies, #3 (2013), 1-72. თემა ძალიან საინტერესოა, თუმცა ჯერჯერობით სრულ ტექსტზე წვდომა არ მაქვს, ამიტომ შემოგთავაზებთ სტატიის ზოგად ანალიზს, რომელიც მოცემულია Medievalist.Net-ზე. 

რენო დე შატილიონის ციტადელი ტრანსიორდანიაში: კერაკის ციხესიმაგრე


დასავლეთ იორდანიაში მდებარე კერაკი, იგივე ალ-კარაკი ჯვაროსნული ლაშქრობების პერიოდის ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი და მძლავრი სიმაგრე იყო ლევანტის ქვეყნებში, რომლის დაკავებას როგორც ქრისტიანი, ისე მუსლიმი მეთაურები ცდილობდნენ, რათა მიმდებარე რეგიონზე თავიანთი ძალაუფლება განემტკიცებინათ.

ნიკა ხოფერია - ვახტანგ გორგასლის ეპოქის სამხედრო ისტორიის საკითხები (ნაწილი IV)

ჯარების რიცხოვნობა და „სამხედრო ეკონომიკა". ჯუანშერი ასახელებს ვახტანგის არმიის რაოდენობას – "ხოლო ვახტანგ მოუწოდა ყოველთა სპათა ქართლისადა; და შემოკრბეს ყოველნი და დაიბანაკეს მუხნარს და ხერკს, ამიერ და იმიერ არაგუსა: და იყო ასი ათასი მხედარი(75) და სამოცი ათასი ქუეითი", რასაც ემატება ვარაზ ბაკურის თორმეტი ათასი და „კავკასიის მეფეთა" ორმოცდაათი ათასი მხედარი.(76) ეს რიცხვები არ შეესაბამება არც ანტიკურობის და არც შუა საუკუნეების არმიების საშუალო და თუნდაც მაქსიმალურ სტანდარტებს. როგორც მოსახლეობის, ისე იმდროინდელი არმიების რიცხოვნობის გამოანგარიშება რთული საქმეა. ამ მხრივ დიდად მნიშვნელოვანია დემოგრაფიული ფაქტორიც.

ნიკა ხოფერია - ვახტანგ გორგასლის ეპოქის სამხედრო ისტორიის საკითხები (ნაწილი III)


ქვეითები. ირანული სამხედრო სისტემის მსგავსად, როგორ ჩანს, V საუკუნიდან ფეხოსნები არც იბერიის ჯარში არ ასრულებდნენ წამყვან როლს, მაგრამ, მიუხედავად ამისა, კავალერიის მიღწეული შედეგი მათ უნდა განემტკიცებინათ, დაეკავებინათ პოზიციები. ასევე, ფეხოსნები იღებდნენ მტრის ციხე-სიმაგრეებსაც. მათ შორის უმეტესობა მსუბუქად იყო შეიარაღებული, რადგან აბჯარ-საჭურველი ძვირი ჯდებოდა, ხოლო ღარიბებს არ შეეძლოთ დიდებულთა მსგავსად აღჭურვილიყვნენ. თუმცა, შედარებით მარტივი, მსუბუქი საჭურველი და მუზარადები ქვეით ჯარში გამორიცხული არ არის.(61) იქნებ, ამასთან დაკავშირებით უწოდა მათ ჯუანშერმა „მკვირცხლი ერისაი". მსუბუქი ქვეითი ჯარი ძირითადად შეიარაღებული იყო ხელშუბებით, მშვილდ-ისრებით, შურდულებით, შუბებითა და ფარებით.

ნიკა ხოფერია - ვახტანგ გორგასლის ეპოქის სამხედრო ისტორიის საკითხები (ნაწილი II)


კ. კაციტაძე აღნიშნავს, რომ კატაფრაქტები იბერიის სამეფოში ფარსმან I-სა და ამაზასპის დროსაც უნდა ყოფილიყვნენ და რომ, იბერიელები მათ I-VI საუკუნეებში იყენებდნენ. ასევე, სტრაბონის ცნობას ალბანელთა აღჭურვილობის შესახებ (რომელთა მსგავსი, ბერძენი ავტორის გადმოცემით, იბერიელებსაც ჰქონდათ) მიიჩნევს იმის დასტურად, რომ იბერიაში მძიმე კავალერია უნდა არსებულიყო. ამასთანავე, პლუტარქეს მიერ ლუკულუსისა და ტიგრან II-ს ბრძოლაში დასახელებულ იბერიელ შუბოსნებსაც თვლის მხედრებად და მიიჩნევს, რომ ისინიც კატაფრაქტები უნდა ყოფილიყვნენ. ამის მიზეზად მოჰყავს „მარდთა" მოისარი ცხენოსანი ჯარი, რომელთა გვერდით იდგნენ იბერები, ყველაზე „ბრძოლისჟინიანები" ტიგრანის არმიაში; რადგან მარდები მსუბუქი მხედრები იყვნენ და ეს დაზუსტებულია, იბერებს, რომლებიც შუბოსნებად არიან დასახელებულები, მძიმე კავალერიად მიიჩნევს.(37) სტრაბონის ზემოთ დასახელებული ცნობის მიხედვით არც გ. გამყრელიძე გამორიცხავს I-II საუკუნეებში ქართლსა და ალბანეთში კატაფრაქტების გამოყენებას.(38)

ნიკა ხოფერია - ვახტანგ გორგასლის ეპოქის სამხედრო ისტორიის საკითხები (ნაწილი I)


ნაშრომი დაიბეჭდა „საისტორიო კრებულის" III ტომში (თბილისი, 2013)
ვახტანგ გორგასალი გვიანანტიკური ხანის იბერიის უკანასკნელი ძლიერი მონარქია. როგორც აკად. მარიამ ლორთქიფანიძე აღნიშნავს: „V ს. მეორე ნახევრის ქართლის ისტორიაში უმნიშვნელოვანეს პოლიტიკურ ფიგურას წარმოადგენს დიდი სახელმწიფო მოღვაწე მეფე ვახტანგ I. ამ პერიოდის ქართლის ისტორიის ძირითადი მოვლენები ვახტანგ გორგასალის სახელთანაა დაკავშირებული და ამდენად ამ ეპოქას შეიძლება ეწოდოს ვახტანგ გორგასლის ეპოქა".(1)
ქართულ ისტორიოგრაფიაში არაერთი ნაშრომი მიეძღვნა ვახტანგის მოღვაწეობის სხვადასხვა მხარეს.(2) ამჯერად ჩვენთვის განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია ვახტანგ გორგასალის ეპოქის სამხედრო ასპექტები, რომლებიც შედარებით ნაკლებადაა შესწავლილი. ვახტანგის მეფობის სამხედრო-პოლიტიკური ასპექტების შესასწავლად რამდენიმე წყარო შეგვიძლია გამოვიყენოთ.

History Channel - Vikings - ვიკინგები (TV-series)


ბოლო ათწლეულის განმავლობაში სკანდინავიური კულტურა განსაკუთრებით პოპულარული გახდა და სწრაფად მოიცვა ხელოვნების სხვადასხვა, დღეისთვის აქტუალური მიმართულებები, რომელშიც რათქმაუნდა იგულისხმება მუსიკა (განსაკუთრებით როკ-მუსიკა - Amon amarth, Manowar, Sabaton, Turisas და სხვ.), ლიტერატურა (ისტორიული და ფენტეზი ჟანრი - ბერნარდ კორნუელის `საქსონური ამბების" სერია, რობერტ ლოუს, გილეს კრისტიანის, ჯადსონ რობერტსის, ვიოლეტა რანდის წიგნები) და კინემატოგრაფია (მეცამეტე მეომარი, ვალჰალას აღზევება...). ასევე კომპიუტერული თამაშებიც (War of the Vikings, Viking: Battle for Asgard, The Elder Scrolls სერიები, განსაკუთრებით Skyrim და ა.შ.) რომელთა სცენარი ხშირადაა დაფუძნებული სკანდინავიურ მითოლოგიაზე ან გამოყენებულია შუა საუკუნეების ჩრდილოევროპული კულტურისთვის დამახასიათებელი დეტალები.