გვიანანტიკური საქართველოს სამხედრო ისტორია, წიგნი II

ლაზიკის ომი (541-562 წწ.) გვიანანტიკურ ხანაში ირან-ბიზანტიის სამხედრო-პოლიტიკური ურთიერთობის ერთ-ერთი საკვანძო მონაკვეთი იყო. ბიზანტიის იმპერატორი იუსტინიანე I და ირანის შაჰი ხოსრო I ანუშირვანი -  VI საუკუნეში მოღვაწე გამოჩენილი მმართველები, ახლო აღმოსავლეთსა და კავკასიაში გაბატონებისთვის იბრძოდნენ. სამხედრო დაპირისპირების არეალი თანამედროვე დასავლეთ და ისტორიულ სამხრეთ საქართველოს მოიცავდა. ომში აქტიურად იყო ჩართული თვითონ ლაზიკის სამეფო, რომლის მეფე გუბაზ II სახელმწიფო ინტერესებიდან გამომდინარე იცვლიდა პოლიტიკურ ორიენტაციას და ხან ერთ, ხანაც მეორე მებრძოლ მხარეს ემხრობოდა. ლაზიკის ომის შესახებ არსებული ისტორიული წყაროები მდიდარ ინფორმაციას შეიცავს ეპოქის პოლიტიკური თუ სოციალური ისტორიის შესასწავლად, განსაკუთრებით მნიშვნელოვანი კი სამხედრო ისტორიისთვისაა. წიგნში შესწავლილია ლაზიკის ომის ლანდშაფტი, სივრცე და რესურსები; ომის მონაწილე მხარეების არმიების ორგანიზება, აღჭურვილობა, მასშტაბები, სტრატეგია და ტაქტიკა, განსაკუთრებით კი - სამხედრო ლოჯისტიკა. ასევე წარმოდგენილია პროსოპოგრაფიული კვლევა ლაზიკის ომში მონაწილე ბიზანტიელი მხედართმთავრების შესახებ და ომის ორი საკვანძო ბრძოლის – პეტრას ალყისა და ცხენისწყალთან მომხდარი საველე ბრძოლის ვრცელი განხილვა. 

II ტომთან ერთად გამოიცა გვიანანტიკური საქართველოს სამხედრო ისტორიის I წიგნის განახლებული ვერსიაც. 

ნიკა ხოფერია - სამხედრო მომარაგებისა და ადგილობრივი რესურსების მოპოვების პრობლემა ლაზიკის ომში

ანტიკური ხანიდან დაწყებული, ომის დროს, მებრძოლი მხარეებისთვის ერთ-ერთ სერიოზულ პრობლემას ადგილობრივ პირობებში საჭირო რესურსების მოძიება წარმოადგენს. როგორც სუნ ძის „ომის ხელოვნებაშია“ აღნიშნული: „თუ ჯარს მარაგი და აღჭურვილობა თან არა აქვს, ის უკვე განწირულია; თუ მას სურსათ-სანოვაგე არ მიაქვს, უკვე განწირულია და თუ არსენალი არ გააჩნია, ასევე განწირულია".(1) ლაზიკის ომი ამ მხრივ გამონაკლისს არ წარმოადგენს. მიუხედავად იმისა, რომ ანტიკური და შუა საუკუნოვანი ისტორიული წყაროები არც ისე მდიდარია არმიათა მოქმედებების, მათი რეალური პრობლემებისა და მდგომარეობის აღწერის ცნობებით, პროკოპი კესარიელისა და აგათია სქოლასტიკოსის თხზულებები მაინც გვაძლევს საშუალებას ამ საკითხებზე ზოგადად ვიმსჯელოთ. სხვა ავტორთა ცნობებითა და თანამედროვე ლიტერატურის მეშვეობით კი, შევავსოთ დანაკლისი. მოცემულ სტატიაში, პირველ რიგში, ზოგადად განვიხილავ ირანული, ბიზანტიური და მათი მოკავშირე მომთაბარე ალანებისა და ჰუნების არმიების ლოგისტიკას, შემდეგ კი საკვებ რესურსებზე, სურსათის მოპოვების შესაძლებლობებს შევეხები (სტატია გამოქვეყნდა „საისტორიო კრებულის" VII ტომში - ნიკა ხოფერია, „სამხედრო მომარაგებისა და ადგილობრივი რესურსების მოპოვების პრობლემა ლაზიკის ომში", საისტორიო კრებული 7, თბ. 2019, გვ. 9-24).

117 ამბავი: ძველი რომი

117 ამბავი: ძველი რომი. შეადგინეს ნ. ხოფერიამ და ლ. ტავლალაშვილმა. თბილისი: არტანუჯი, 2019.

ძველი რომი საუკუნეების განმავლობაში იზრდებოდა მცირე იტალიური ქალაქ-სახელმწიფოდან ძლიერ რესპუბლიკამდე, შემდეგ კი, უზარმაზარ ტერიტორიაზე გაშლილ იმპერიამდე. ასწლეულების განმავლობაში ბრიტანეთის კუნძულებიდან ტიგროსისა და ევფრატის სანაპიროებამდე მცხოვრები ადამიანები ერთი სახელმწიფოს მოქალაქეები იყვნენ.

იმპერიის სტაბილურობას მოწესრიგებული ადმინისტრაცია, სამართალი, სამხედრო სისტემა განაპირობებდა. რომაელი მხედართმთავრები, სენატორები, მსახიობები, ექიმები თუ გლადიატორები რომაელ ავტორთა თხზულებებიდან გვესაუბრებიან. ფრესკები და რელიეფები, მთელს ევროპასა და ახლო აღმოსავლეთში მიმობნეული აკვედუკები, ამფითეატრები, სამხედრო ბანაკთა ნაშთები, ძველი რომის დიდ წარსულზე მოგვითხრობენ.

იმპერატორ ტრაიანეს მმართველობის დასასრულს, 117 წელს, რომის იმპერიამ თავის მაქსიმალურ სიდიდეს მიაღწია. რომის ისტორიას სწორედ ამდენ თავშესაქცევ ამბად წარმოგიდგენთ.

ნაბეჭდი წიგნის შეძენა შესაძლებელია „არტანუჯის" წიგნის მაღაზია „შაქრო ბაბუაში" (ჭავჭავაძის გამზ. 17ბ), „ბიბლუსის" ქსელში და სხვა წიგნის მაღაზიებში.  

ლაზიკის ომი – ლანდშაფტი, სივრცე, რესურსები

VI საუკუნეში, ბიზანტიის იმპერატორ იუსტინიანეს პერიოდში მომხდარ მრავალრიცხოვან ომებს შორის ერთ-ერთი ყველაზე ხანგრძლივი და რთული, აღმოსავლეთ ფრონტზე, სამხრეთ კავკასიაში, ლაზიკის სამეფოს ტერიტორიაზე სპარსელებთან ომი იყო. ორივე მხარეს, ბიზანტიის იმპერიასაც და სასანურ სპარსეთსაც, განსაკუთრებული სტრატეგიული ინტერესები გააჩნდათ და შესაბამისად, არც ერთი მათგანი არ თმობდა პოზიციებს. ხშირად მაშინაც კი, როდესაც სხვა ფრონტებზეც იბრძოდნენ და ძალების გაგზავნა ლაზიკის მიმართულებით, უჭირდათ. (აქ მოცემული სტატია წარმოადგენს საერთაშორისო კონფერენცია „არქივთმცოდნეობა, წყაროთმცოდნეობა - ტენდენციები და გამოწვევები", 25-27 ოქტომბერი, 2017 წელი. თბილისი, 2018. დაბეჭდილ მიმოხილვას, იგივე დასახელების ვრცელი ნაშრომის მოკლე გეგმას)

პომპეუსის სამხედრო კამპანია იბერიაში (ძვ.წ. 65 წ.)

ძვ.წ. I საუკუნის შუა ხანებში, იბერიის სამეფო, თავისი ძლიერი მეზობლების, პონტოსა და დიდი სომხეთის სამეფოების გავლენის ქვეშ იყო მოქცეული. პონტოს მეფე მითრიდატე VI ევპატორი და დიდი სომხეთის მეფე ტიგრან II დიდი, რომლებიც ერთმანეთის მოკავშირეები და ნათესავები იყვნენ, დიდ ტერიტორიას აკონტროლებდნენ მცირე აზიასა და ახლო აღმოსავლეთში. პონტოს ელინისტური სამეფო, რომელიც მანამდე მცირე, პერიფერიულ სამეფოს წარმოადგენდა, მითრიდატე ევპატორის მმართველობისას იმპერიად ჩამოყალიბდა. მითრიდატემ დაიპყრო ყირიმის ნახევარკუნძული, კოლხეთი, მცირე აზიის დიდი ნაწილი და ბოლოს დაპირისპირებაც მოუხდა მცირე აზიაში რომაელთა მოკავშირე სამეფოებთან. რომაელებმა, რომელთაც ყოფილი პერგამონის სამეფოს ტერიტორიაზე პირველი აზიური პროვინცია, „აზია“ დაარსეს, მალე მითრიდატესთან ომში ჩაერთვნენ. პონტოსთან ომი ხანგრძლივი და რთული გამოდგა. რომაელებს სამი ომის ჩატარება დასჭირდათ მითრიდატეს, მისი მოკავშირის ტიგრან II-სა და კავკასიისა და ახლო აღმოსავლეთის უფრო მცირე სამეფოების დასამარცხებლად და რომის გავლენის ქვეშ მოსაქცევად.

ჯონ ჰალდონი - „ომი და ქრისტიანული რომის იმპერია: პრობლემა"

ამ პოსტში გთავაზობთ თარგმნილ ტექსტს ცნობილი ბიზანტისტის, ჯონ ჰალდონის წიგნიდან - Warfare, State And Society In The Byzantine World 560-1204 (London: UCL press, 1999), გვ. 13-21. ფრაგმენტი ეხება გვიანრომაულ, ქრისტიანულ იმპერიაში ომისადმი დამოკიდებულებისა და წმინდა ომის იდეის კვლევას. 

ჯონ ჰალდონი - „ხალხი და ტერიტორიები ბიზანტიის იმპერიაში"

ჯონ ჰალდონი ჩვენი დროის ერთ-ერთი წამყვანი ბიზანტისტია. ის პრინსტონის უნივერსიტეტის პროფესორი გახლავთ და ასწავლის ბერძნული და ბიზანტიური კვლევების მიმართულებაზე. ჰალდონი განსაკუთრებულ ყურადღებას უთმობს სოციალურ-მატერიალურ ისტორიას, ისტორიული გარემოს შესწავლას. მუშაობს როგორც გვიანანტიკურ, ისე შუა საუკუნეების ბიზანტიის ისტორიაზე. ჰალდონი ავტორია რამდენიმე მნიშვნელოვანი წიგნის, მათ შორის: Byzantine Wars (New York, 2013); Byzantium at war: AD 600-1453 (Oxford, 2014); General issues in the study of medieval logistics (Leiden, 2006); Byzantium: a History (New York, 2005). ამ პოსტში ბლოგის მკითხველებს ვთავაზობ ფრაგმენტს ჰალდონის წიგნიდან Byzantium: a History (რუს. გამოცემა: Джон Хэлдон. История византийских войн. Москва: Вече, 2007. გვ. 75-100).

პო­ლი­ბი­ო­სის სამ­ყა­რო: რომის აღზევება

ან­ტი­კუ­რი სამ­ყა­როს ის­ტო­რი­ა­ში გან­სა­კუთ­რე­ბუ­ლი ად­გი­ლი უჭი­რავს ომე­ბის ის­ტო­რი­ას. ბერ­ძენ-სპარ­სელ­თა ომის (ძვ.წ. 499-449 წწ.) დრო­ი­დან, ახ­ლო აღ­მო­სავ­ლე­თი და ევ­რო­პა მჭიდ­როდ და­უ­კავ­შირ­და ერ­თმა­ნეთს და ერ­თი მთლი­ა­ნო­ბის ორ პო­ლუ­სად იქ­ცა, რომ­ლის გა­ერ­თი­ა­ნე­ბა ანუ ძვე­ლი სამ­ყა­როს დაპ­ყრო­ბა, ალექ­სან­დრე მა­კე­დო­ნელ­მა შეძ­ლო. მი­უ­ხე­და­ვად იმი­სა, რომ მი­სი იმ­პე­რია და­ი­შა­ლა, ელი­ნის­ტუ­რი, ბერ­ძნულ-მა­კე­დო­ნუ­რი კულ­ტუ­რა ფარ­თოდ გავ­რცელ­და მთელს აზი­ა­ში და დი­დი ცვლი­ლე­ბე­ბი მო­უ­ტა­ნა იქ მო­სახ­ლე ხალ­ხებს.

Spolia Opima, ოქტავიუსი და მარკუს ლიცინიუს კრასუს დივესის დაუფასებელი სამხედრო დიდება

ძველ რომში, მხედართმთავრისთვის, უდიდეს პატივად ითვლებოდა, როდესაც ორთაბრძოლაში, მოწინააღმდეგის მეთაურს დაამარცხებდა და მის საჭურველს იუპიტერის ტაძარს შესწირავდა. ამ გამარჯვების ნიშანს, ანუ ტროფეის spolia opima ეწოდება.

სექსტუს იულიუს ფრონტინუსი „სტრატაგემები"

I საუკუნის რომაელი ავტორის, სექსტუს იულიუს ფრონტინუსის „სტრატაგემები", პროგრამა „ლოგოსის" ფარგლებში გამოქვეყნდა. ეს ამ თხზულების პირველი ქართულენოვანი თარგმანია და ასევე, ანტიკურ სამხედრო ტრაქტატთაგან პირველია, რომელიც ქართულად გამოიცემა. 

„სტრატაგემები" მნიშვნელოვანი წყაროა ანტიკური ევროპისა და ახლო აღმოსავლეთის ისტორიის შესასწავლად. მასში თავმოყრილია ცნობები ძველი მსოფლიოს გამოჩენილი სამხედრო მოღვაწეების, ალექსანდრე მაკედონელის, ჰანიბალის, სციპიონის, კეისრის, პომპეუსის და სხვა ცნობილი სარდლების მოღვაწეობაზე, მათ ლაშქრობებზე, ტაქტიკა-სტრატეგიაზე, საველე, საალყო, საზღვაო ბრძოლებზე და წარმოადგენს ერთგვარ ანტიკურ სამხედრო სახელმძღვანელოს, კრებულს, რომლის მიხედვითაც სარდალმა უნდა იხელმძღვანელოს. ქართულენოვან გამოცემას დართული აქვს ვრცელი სამეცნიერო შესავალი და კომენტარები. 

წიგნის გამოცემაში დახმარებისთვის, მადლობა პროფესორ რისმაგ გორდეზიანს, გიორგი უგულავას და გიორგი ხარშილაძეს. 

გამოცემა არაკომერციულია და ტირაჟი არ არის დიდი. დაინტერესებულ პირებს, შეძენა შეგეძლებათ თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის VIII კორპუსის წიგნების მაღაზიაში. 

ჰანიბალის არმია

ნაშრომის ძირითადი თემაა მეორე პუნიკურ ომში (ძვ.წ. 218-201 წწ.) კართაგენის არმიის სამხედრო პოტენციალი, შეიარაღება და მეთაურობა. მოქირავნე ჯარი ანტიკური ხანის ხმელთაშუა ზღვისპირეთში; მოქირავნეები როგორც კართაგენის ლაშქრის მნიშვნელოვანი ნაწილი, მათი გამოყვანისა და სამსახურის თავისებურებები, სამხედრო შესაძლებლობები. განხილულია მეორე პუნიკური ომის საკვანძო მომენტები ომის ძირითად თეატრებზე - იტალიაში, ესპანეთსა და აფრიკაში; დაპირისპირებულ მხარეთა მიღწეული წარმატებებისა თუ განცდილი მარცხის მიზეზები სამხედრო თვალსაზრისით. შედარებულია კართაგენისა და მისი მთავარი მოწინააღმდეგე მხარის  - რომის რესპუბლიკის სამხედრო ხელოვნება და მეთაურობა. 

ბრძოლა კატალაუნის ველზე (20 ივნისი, 451 წ.)

„ატილას უკანდახევა რაინის გავლით წარმოადგენდა უკანასკნელ

 გამარჯვებას, რომელსაც დასავლეთ რომის იმპერიამ მიაღწია".

ედვარდ გიბონი

კატალაუნის ველზე ბრძოლა რომის იმპერიის უკანასკნელი დიდი ბრძოლა იყო. მასში გამოვლინდა იმპერიის სისუსტეები, ეკონომიკური კრიზისი, სამოქალაქო ომების შედეგები. ამას დაერთო დიდი დამპყრობლის, ატილა შემოსევები. მომთაბარე ჰუნები მისი მეთაურობით მთელ აღმოსავლეთ ევროპას, ბალკანეთს და შემდეგ დასავლეთ რომის იმპერიას დაესხნენ თავს. ატილამ დიდი სახელმწიფო ჩამოაყალიბა და გეგმავდა დასავლეთ იმპერიის დაპყრობასაც. აეციუსისა და მისი მოკავშირეების ჯარების განადგურება ამ მიზნისკენ მიმავალ გზაზე მთავარი დაბრკოლება იყო. ამ გამარჯვებით ის განამტკიცებდა მდგომარეობას და დასავლეთ ევროპას ადვილად დაიმორჩილებდა, მაგრამ ფლავიუს აეციუსმა, თავისი დროის გამორჩეულმა სტრატეგოსმა და დიპლომატმა, კატალაუნის ველზე ბრძოლაში მოახერხა ატილას შეჩერება და ამით მისი დასავლური იერიშები ძალიან დაასუსტა. მიუხედავად ამისა, ატილამ ერთი წლის შემდეგ ილაშქრა იტალიაში, თუმცა რომაელებმა მოახერხეს მისი თავიდან არიდება. იმპერიის აღსასრული ახლოს იყო, მაგრამ აეციუსმა ეს კიდევ რამდენიმე ათწლეულით გადაავადა. შემდგომმა თაობებმა მას „უკანასკნელი რომაელი" უწოდეს.

რომაული ფორტიფიკაციები საქართველოში და აფსაროსის ციხის რეკონსტრუქცია

გონიოს ციხე, საქართველოში ანტიკური ხანის რომაული ძეგლებიდან ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანია და ის დიდი ხანია იწვევს არქეოლოგებისა და ისტორიკოსების დიდ ინტერესს. მსგავსი ისტორიული ძეგლები, მთელს რომაულ სამყაროში გვხვდება. ბოლო ათწლეულში ზოგიერთი რომაული ციხის რეკონსტრუქცია გააკეთეს, ან ნაგებობები აღადგინეს, ან გრაფიკული გამოსახულებები შექმნეს. ამ პოსტში აფსაროსის (გონიოს) ციხის მიახლოებით რეკონსტრუქცის შემოგთავაზებთ. თამამად დააჭირეთ „სრულად წაკითხვას" და შემობრძანდით.
 Let's start

იბერიელები, ჭანები და აბაზგები რომის არმიაში Notitia Dignitatum-ს მიხედვით (IV ს.)

Notitia Dignitatum („თანამდებობების ნუსხა") გვიანდელი რომაული დოკუმენტია, რომელშიც მოცემულია იმპერიის სამხედრო და ადმინისტრაციული სტრუქტურა. „ამ ნუსხაში შეტანილია ყველა ის თანამდებობა, რომელიც კი არსებობდა, და ყველა ის სამხედრო განაყოფი, რომლებიც იდგა ამა თუ იმ ადგილას; თანაც დასახელებულია ის გეოგრაფიული პუნქტები, სადაც სამხედრო ნაწილები იდგა"(გეორგიკა I, 168). Notitia Dignitatum  ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი წყაროა იმ პერიოდის დიდი ბრძოლების შესასწავლადაც, მიუხედავად იმისა, რომ ის ადრიანოპოლის ბრძოლის (378 წ.) შემდგომ წლებშია დაწერილი, ისტორიკოსებს დიდი დახმარება გაუწია ამ ბატალიაში რომაელთა არმიის შემადგენლობისა და სტრუქტურის შესწავლის საქმეში(S. MacDowall, Adrianople AD 378. Oxford, 2001, 17.). ასევე ფრიგიდუსისა (394 წ.) და სხვა ბრძოლების შესწავლისას. Notitia Dignitatum-ს V საუკუნოვანი ხელნაწერი შემორჩენილი არ არის, მაგრამ ეს დოკუმენტი მრავალჯერ არის გადაწერილი შუა საუკუნეების განმავლობაში. მათ შორის, ერთ-ერთი საუკეთესო არის ე.წ. Cosmographia Scoti, XV საუკუნის დოკუმენტი (პიეტრო დონატოს მიერ), ასევე 1542 წლის ბავარიული ხელნაწერი. 

Notitia Dignitatum-ში მოცემულ სიებში, მრავალი საინტერესო სახელწოდების და სიმბოლოების სამხედრო შენაერთები გვხვდება, მათ შორის არის ისეთებიც, რომლებიც რომაული სამყაროს გავლენის ფარგლებში მოქცეულ სამხრეთ კავკასიას უკავშირდება. ამ სტატიაში განვიხილავთ ამ შენაერთებს, მათი დისლოკაციის წერტილებს და სიმბოლოებს.

რიჩარდ გაბრიელი - „ შეგვიძლია ვენდოთ ანტიკურ ტექსტებს?"

ანტიკური ან თუნდაც შუა საუკუნოვანი ან ახალი წერილობითი ისტორიული წყაროები უმნიშვნელოვანესი მასალაა ისტორიის შესასწავლად. მაგრამ ყოველ ასეთ ტექსტს, ცნობას, სჭირდება ღრმა ანალიზი, ლოგიკური გააზრება, ეპოქის მიხედვით განსაზღვრა, მნიშვნელოვანი თუ უმნიშვნელო დეტალების მონიშვნა, ავთენტურობის დადგენა და ა.შ. სულ რომ ახალი ისტორიის პერიოდიდან ავიღოთ - XVIII საუკუნეშიც კი უამრავი ლეგენდაა შეთხზული რომელიც სინამდვილეს არ შეესაბამება, მაგრამ კრიტიკული გააზრების გარეშე, ხშირად დამკვიდრებულა ოფიციალურ ისტორიოგრაფიაში, თუნდაც ახლახანს გაჩენილი მითი თითქოს ერეკლე მეფეს განათლება ინგლისში, ვულვიჩის სამხედრო აკადემიაში მიეღოს ანდაც გერმანიაში, ფრიდრიხ დიდის არმიაში ემსახუროს. ხშირად ასეთი მითების ტყვეობაში თვითონ ისტორიკოსებიც ექცევიან. მსგავსი შეცდომების თავიდან ასარიდებლად, ჩვენ უნდა ვიცნობდეთ მეთოდიკას, შეგვეძლოს გამასხვავებელი ნიშნების პოვნა, დროში ორიენტირება და პრობლემის კრიტიკულად გააზრება. 

ამავე პრობლემას ეხება ცნობილი სამხედრო ისტორიკოსის, მრავალი წიგნის (Philip II of Macedonia: Greater than Alexander; Scipio Africanus: Rome's Greatest General; Hannibal: The Military Biography of Rome's Greatest Enemy და სხვ.) ავტორის, რიჩარდ გაბრიელის ძალიან საინტერესო და საყურადღებო სტატია „შეგვიძლია ვენდოთ ანტიკურ ტექსტებს"?  („Can We Trust The Ancient Texts?", Military History;Mar/Apr2008, Vol. 25 Issue 1) რომელიც 2008 წელს გამოქვეყნდა. სტატია ინგლისურიდან ვთარგმნე, რადგან ვთვლი, ეს პრობლემა ძალიან მნიშვნელოვანია ქართულ ისტორიოგრაფიაში და იმედი მაქვს ისტორიის მკვლევარებს ან უბრალოდ დაინტერესებულ ადამიანებს დაეხმარება ისტორიული წყაროების დახარისხებასა და შესწავლის მეთოდების გაცნობაში, განსაკუთრებით კი მათ, ვინც ანტიკურ ხანას სამხედრო თვალსაზრისით შეისწავლის. 

კეისარი - კომენტარები გალიის ომის შესახებ

გაიუს იულიუს კეისრის ცნობილი თხზულების („კომენტარები გალიის ომის შესახებ" - Comentarii de Bello Gallico) პირველი ორი წიგნის სამეცნიერო თარგმანი (ლათინური ენიდან) მზადაა. 

კეისრის „კომენტარები გალიის ომის შესახებ" მოიცავს როგორც გალიის დაპყრობას ძვ.წ. 58-50 წლებში, ასევე კამპანიას ბრიტანეთსა და გერმანიაში და მნიშვნელოვან ცნობებს გვაწვდის იმ დროისათვის რომაული სამყაროსათვის ნაკლებად ნაცნობი ამ ორი მხარის შესახებ. პირველ ორ წიგნში, რომელიც ჩვენ გამოცემაშია შესული, განხილულია სამი მასშტაბური მოვლენა - ჰელვეტების გადასახლება და რომთან დაპირისპირება, ბრძოლა სვებების მეფე არიოვისტუსთან და ომი ბელგებთან. მიუხედავად იმისა, რომ ადრიან გოლსვორთი, კეისრის ბიოგრაფიისა და რომის ისტორიის ცნობილი მკვლევარი აღნიშნავს, რომ კეისრის თხზულება წარმოადგენს ელეგანტურად მარტივ და გრამატიკულად გამართულ პროზას, მისი თარგმანი საკმაოდ დიდ ძალისხმევას მოითხოვს, რასაც, ვფიქრობ მთარგმნელმა (თედი ყარალაშვილი) კარგად გაართვა თავი. წიგნს თან ახლავს შესავალი (ავტორი ნიკა ხოფერია), სადაც მიმოხილულია ისტორიოგრაფია, ნაშრომის მნიშვნელობა და თარგმანის თავისებურებები. ტექსტი შევსებულია სამეცნიერო კომენტარებით. დაკაბადონებასა და გამოსაცემად მომზადებაში დახმარებისათვის მადლობას ვუხდით გივი ბერძენიშვილს. 

ერთიანობაში, კეისრის „კომენტარები გალიის ომის შესახებ" და ასევე მისივე „სამოქალაქო ომის კომენტარები" ძალიან ვრცელია, ბევრ მუშაობას მოითხოვს. იგეგმება დანარჩენი წიგნების მომზადებაც კლასიკური ფილოლოგიის სტუდენტებთან და მეცნიერ-თანამშრომლებთან ერთად და იმედი მაქვს, ახლო მომავალში, ქართულ ენაზე სრულად ვიხილავთ ანტიკური ხანის ლიტერატურის ამ ერთ-ერთ ყველაზე შესანიშნავ თხზულებას.

ტექნიკური დეტალების შესახებ გეტყვით, რომ წიგნი წარმოადგენს სამეცნიერო გამოცემას, არის მცირეტირაჟიანი  (მაღაზიებში არ გაიყიდება ნაბეჭდი ვერსია), ამიტომ შეძენა შეგეძლებათ ელექტრონულ ფორმატში და მის წაკითხვას შეძლებთ კომპიუტერით, პლანშეტით, კინდლით თუ ნებისმიერი სმარტფონით.

pdf ვერსია

mobi ვერსია

ავგუსტუსი: იმპერატორთა ეპოქის დასაწყისი რომში

ავგუსტუსი იანუსს წარმოადგენს რომის რესპუბლიკასა და იმპერიას შორის. ის არის ორივე - კულიმნაცია ძველი წყობისა, უკანასკნელი ყოვლისშემძლე მხედართმთავრების რიგიდან და ამავე დროს, ახალი წყობის დამამკვიდრებელი. მან წარმატებით ჩამოაყალიბა მმართველობის ახალი ტიპი, რაც ნაწილობრივ იმის დამსახურებაც იყო, რომ ძალაუფლებას ნახევარი საუკუნე ინარჩუნებდა და სიცოცხლე საკუთარ საწოლში დაასრულა. ის ასევე შორსმჭვრეტელი პოლიტიკოსიც იყო, რომელიც აცნობიერებდა საჭიროებას თავისი ძალის ტრადიციული, რესპუბლიკური წესწყობილების საფარველქვეშ დატოვებისა. ავგუსტუსს არ გადაურჩენია რომის რესპუბლიკური წყობილება და არც მის ერთპიროვნულ მმართველობას შეიძლებოდა მისალმებოდა სენატი, მაგრამ ავგუსტუსმა აღადგინა წესრიგი სამოქალაქო ომების მთელი კასკადის შემდეგ და ჩვეულებრივი რომაელებისათვის კეთილდღეობის მომტანად ითვლებოდა. გმირი იყო ის თუ ანტიგმირი, მეტად რთული შეკითხვაა საპასუხოდ. 

როუზმერი სატკლიფის „ვერცხლის ტოტი"

როუზმერი სატკლიფის „ვერცხლის ტოტი" მეორე წიგნია „მეცხრე ლეგიონის არწივის" შესახებ წიგნების სერიიდან. მოქმედება III საუკუნის ბრიტანეთში ხდება, მარკუს ფლავიუს აკვილას ადრიანეს კედელს მიღმა მოგზაურობასა და დაკარგული IX ლეგიონის არწივის კალედონიელებისათვის მოპარვისა და კალევა ატრებატუმში წამოღებიდან 150 წელზე მეტი ხნის შემდეგ.

როუზმერი სატკლიფის „მეცხრე ლეგიონის არწივი"

დიდი ხანია მინდოდა ამ წიგნის წაკითხვა და ბოლო-ბოლო მივადექი ბერნარდ კორნუელის, კონ იგულდენის, საიმონ სკეროუსა და ისტორიული ჟანრის სხვა ავტორთა წაკითხვის შემდეგ. ძალიან საინტერესო და კარგი საკითხავია. ბევრად უკეთესია ვიდრე ამ წიგნის მიხედვით 2010 წელს გადაღებული ფილმი ცენტურიონი (Centurion) და მისი სიქველი „The Eagle". რომაული პერიოდის ბრიტანეთი სწორედ ასეთი ავტორების შემოქმედებით იქცა განსაკუთრებულად საინტერესო, მისტიკურ, საიდუმლოებებით მოცულ ადგილად, რომელზეც ამის შემდეგ მრავალი სამეცნიერო თუ მხატვრული ნაწარმოები დაიწერა და ფილმები შეიქმნა. 

Ludus Latrunculorum - რომაული ტაქტიკური სამაგიდო თამაში

ბლოგის მკითხველებს ალბათ გახსოვთ, რამდენიმე თვის წინ სკანდინავიური ტაქტიკურ-სტრატეგიული სამაგიდო თამაშის Hnefatafl-ს ანუ „მეფის მაგიდის" რეკონსტრუქცია გავაკეთე და მისი წესების შესახებ პოსტიც შემოგთავაზეთ. ამჯერად რომაულ თამაშ Ludus Latrunculorum-ს (შემოკლებით, Latrunculi ან Latrones) მოკლე ისტორიას, თამაშის ძირითად წესებს განვიხილავ და მის რეკონსტრუქციას გავაკეთებ.